Brutto vs Netto:
Przewodnik po wynagrodzeniu w Polsce
Wszystko co musisz wiedzieć o różnicy między wynagrodzeniem brutto a netto: składki ZUS, podatek dochodowy i praktyczne przykłady dla różnych form zatrudnienia.
Brutto vs Netto – podstawowe definicje
Kiedy rozmawiasz o wynagrodzeniu z pracodawcą, zawsze mówicie o kwocie brutto. To kwota "na papierze", przed potrąceniem składek i podatków. Ale na konto wpływa Ci znacznie mniej – to właśnie kwota netto.
💰 Wynagrodzenie BRUTTO
To pełna kwota wynagrodzenia przed potrąceniami. Wszystkie oficjalne dokumenty (umowa o pracę, oferta pracy) operują kwotą brutto.
Przykład:
5000 zł brutto
💵 Wynagrodzenie NETTO
To kwota, która faktycznie wpływa na Twoje konto bankowe po odjęciu składek ZUS, zdrowotnej i podatku dochodowego.
Z 5000 zł brutto zostaje:
~3627 zł netto
⚠️ Częsty błąd początkujących pracowników:
"Będę zarabiać 5000 zł" – czy to brutto, czy netto? Jeśli nie doprecyzujesz, pracodawca zawsze założy, że mówisz o brutto. Różnica może wynieść ponad 1300 zł!
Składki ZUS – ile zabierają z Twojej pensji?
Pierwszym i największym "kąskiem" z Twojego wynagrodzenia brutto są składki ZUS. W 2026 roku ich łączna wysokość wynosi około 13,71% podstawy wymiaru.
Składki ZUS opłacane przez pracownika:
| Składka | Stawka | Z 5000 zł |
|---|---|---|
| Emerytalna | 9,76% | 488,00 zł |
| Rentowa | 1,50% | 75,00 zł |
| Chorobowa | 2,45% | 122,50 zł |
| RAZEM | 13,71% | 685,50 zł |
Składki ZUS opłacane przez pracodawcę:
Poza tym pracodawca płaci za Ciebie dodatkowe składki (nie są potrącane z Twojej pensji, ale są kosztem pracodawcy):
- Emerytalna (pracodawca): 9,76% = 488,00 zł
- Rentowa (pracodawca): 6,50% = 325,00 zł
- Wypadkowa: ~1,67% = 83,50 zł (zależy od branży)
- Fundusz Pracy i FGŚP: 2,45% = 122,50 zł
💡 Koszty pracodawcy:
Jeśli zarabiasz 5000 zł brutto, pracodawca płaci łącznie około 6019 zł(5000 zł + 1019 zł składek). To ważna informacja przy negocjowaniu podwyżki!
Podatek dochodowy – ile zabiera fiskus?
Po odjęciu składek ZUS zostaje tzw. podstawa opodatkowania. Od niej liczysz podatek dochodowy.
Progi podatkowe w 2026 roku:
Do 120 000 zł rocznie – 12%
Pierwszy próg podatkowy. Większość pracowników (około 75%) mieści się w tym progu.
10 000 zł miesięcznie to 120 000 zł rocznie
Powyżej 120 000 zł rocznie – 32%
Drugi próg podatkowy. Stosuje się tylko do kwoty POWYŻEJ 120 000 zł.
Jeśli zarabiasz 150 000 zł rocznie: 120 000 zł × 12% + 30 000 zł × 32%
Kwota wolna od podatku:
W 2026 roku kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł rocznie (2500 zł miesięcznie). Oznacza to, że jeśli Twoje roczne dochody nie przekraczają 30 000 zł, nie płacisz podatku dochodowego.
Przykład obliczenia podatku (5000 zł brutto):
1. Brutto: 5000,00 zł
2. Składki ZUS pracownika: -685,50 zł
3. Podstawa opodatkowania: 4314,50 zł
4. Podatek 12%: 4314,50 × 0,12 = 517,74 zł
5. Ulga podatkowa (30 000 zł / 12): -250,00 zł
6. Podatek do zapłaty: 267,74 zł
Składka zdrowotna – ile wynosi w 2026?
Oprócz ZUS i podatku dochodowego płacisz jeszcze składkę zdrowotną. Od 2022 roku jej wysokość wynosi 9% podstawy wymiaru (tej samej, co dla składek ZUS).
⚠️ Ważna zmiana od 2022:
Składka zdrowotna NIE jest już odliczana od podatku (wcześniej można było odliczyć 7,75%). To oznacza wyższą składkę – około 450 zł miesięcznie przy pensji 5000 zł brutto.
Obliczenie składki zdrowotnej:
Podstawa: 5000 zł (wynagrodzenie brutto)
Składka zdrowotna: 5000 × 0,09 = 450,00 zł
Pełne obliczenie netto z 5000 zł brutto
Teraz połączmy wszystkie elementy i zobaczmy, jak z 5000 zł brutto przechodzi się do kwoty netto:
Szczegółowe rozliczenie (UoP, 2026):
| Wynagrodzenie brutto | 5000,00 zł |
| − Składka emerytalna (9,76%) | −488,00 zł |
| − Składka rentowa (1,50%) | −75,00 zł |
| − Składka chorobowa (2,45%) | −122,50 zł |
| Podstawa opodatkowania | 4314,50 zł |
| − Podatek 12% | −517,74 zł |
| + Ulga podatkowa | +250,00 zł |
| − Składka zdrowotna (9%) | −450,00 zł |
| WYNAGRODZENIE NETTO | 3626,76 zł |
Różne formy zatrudnienia – porównanie
Nie każdy pracuje na umowie o pracę. Zobaczmy, jak wyglądają potrącenia przy różnych formach zatrudnienia.
1. Umowa o pracę (UoP)
- Składki ZUS: ~13,71% (pracownik) + ~20% (pracodawca)
- Podatek: 12% lub 32% (z ulgą podatkową)
- Składka zdrowotna: 9%
- Netto z 5000 brutto: ~3627 zł (72,5%)
2. Umowa zlecenie
- Składki ZUS: Opcjonalne (dla studentów do 26 lat – bez ZUS)
- Podatek: 12% lub 32% minus koszty uzyskania (20%)
- Składka zdrowotna: 9%
- Netto z 5000 brutto (student): ~4100 zł (82%)
3. Działalność gospodarcza (B2B)
- ZUS: Składka minimalna lub pełna (zależy od wyboru)
- Podatek: Liniowy 19% lub skala podatkowa
- Składka zdrowotna: Ryczałtowa lub 9%
- Netto z 5000 brutto (ryczałt 12%): ~3850 zł (po odliczeniu ZUS minimalnego)
💡 Która forma jest najlepsza?
To zależy od wielu czynników: wysokości wynagrodzenia, stabilności zatrudnienia, potrzeby ubezpieczenia. UoP daje bezpieczeństwo (choroba, macierzyństwo, emerytура), ale B2B może być bardziej opłacalne przy wysokich zarobkach.
Kalkulator brutto-netto – szybkie obliczenia
Ręczne obliczanie wynagrodzenia netto jest czasochłonne i podatne na błędy. Dlatego warto skorzystać z kalkulatora, który w kilka sekund przeliczy każdą kwotę.
Użyj naszego kalkulatora brutto-netto
Nasz darmowy kalkulator wynagrodzeń obsługuje:
- ✅ Umowę o pracę (UoP)
- ✅ Umowę zlecenie
- ✅ Działalność gospodarczą (B2B)
- ✅ Obliczenia w obie strony (brutto→netto i netto→brutto)
- ✅ Uwzględnia wszystkie składki i ulgi 2026
Podsumowanie – kluczowe informacje
- ✅ Brutto to pełne wynagrodzenie przed potrąceniami
- ✅ Netto to kwota na Twoim koncie (około 72-73% brutto przy UoP)
- ✅ Składki ZUS pracownika: 13,71% brutto
- ✅ Podatek dochodowy: 12% lub 32% (po odliczeniu ZUS)
- ✅ Składka zdrowotna: 9% brutto (nie odliczana od podatku)
- ✅ Koszty pracodawcy: ~20% ponad brutto (składki ZUS pracodawcy)
- ✅ Forma zatrudnienia ma znaczenie: zlecenie i B2B mogą być bardziej opłacalne
💡 Złota rada dla negocjacji:
Zawsze doprecyzuj, czy rozmawiasz o brutto, czy netto. Jeśli chcesz mieć 5000 zł netto na koncie, musisz negocjować około 6900 zł brutto! Kalkulator pomoże Ci przygotować się do rozmowy o podwyżce.